Vận dụng cửa sổ Johari thông qua giao tiếp để phát triển năng lực tự ý thức

Nhiều người thường nói về giao tiếp như một kỹ năng vô cùng quan trọng để thiết lập và phát triển mối quan hệ. Giao tiếp thường được xem là công cụ hữu hiệu để trao nhận thông tin, hợp tác cùng giải quyết vấn đề… Vậy, bạn đã bao giờ xem xét vai trò của giao tiếp trong việc phát triển năng lực tự ý thức?

Sự nhận thức về bản thân trong quá trình giao tiếp được diễn ra một cách tự động bởi tính “tự động so sánh” của con người. Thông qua so sánh, cá nhân nhận thức được điểm tương đồng cũng như khác biệt giữa họ với người khác. Và khi đối chiếu những đặc điểm này với bối cảnh văn hóa, môi trường sống, họ sẽ tự định hướng bản thân có những điều chỉnh để được chấp nhận, trở thành một phần của môi trường mà họ thuộc về.

Đặt mình vào vị trí của người khác cũng là một cách để nhìn lại chính mình.

Đồng thời, hình ảnh về “cái tôi cá nhân” cũng sẽ được điều chỉnh trong quá trình giao tiếp. Theo tâm lý học phát triển, sự hình thành “cái tôi” bắt đầu xuất hiện khi trẻ lên ba tuổi. Đặc trưng của giai đoạn này là trẻ có những biểu hiện chống đối để “kiểm tra”, xác nhận rằng mình có thể có những ý muốn riêng; trẻ không nghe lời người lớn trong chuyện ăn gì, mặc quần áo nào, đi đâu… vì muốn khẳng định bản thân không đồng nhất với người khác. Cùng với sự tiếp xúc với môi trường sống, cá nhân được giáo dục hoặc tự nhận ra hành vi nào là phù hợp, hành vi nào cần được điều chỉnh. Quá trình xã hội hóa được bắt đầu đơn giản như vậy và hình ảnh “cái tôi cá nhân” được xây dựng trước đó luôn có điều kiện để được điều chỉnh theo thời gian giúp cá nhân phát triển nhận thức về chính mình cũng như đưa ra những đánh giá tương ứng về bản thân theo từng giai đoạn phát triển.

Theo cách giải thích trên, có thể thấy chính trong quá trình giao tiếp, ta không chỉ nhận biết về thế giới mà còn có cơ hội nhìn lại chính mình, hai khía cạnh này thống nhất với nhau nhưng tùy vào nhận thức của mỗi người mà chúng đồng thời phát triển hay một khía cạnh sẽ trội hơn khía cạnh còn lại. Và nếu có một bên trội vượt mức sẽ dẫn đến sự mất cân bằng, gây nên tình trạng “biết người không biết ta” hoặc “chỉ biết ta”. Nếu thực hành giao tiếp đúng theo nguyên tắc “trông người lại nghĩ đến ta” sẽ giúp mỗi người vừa có nhận thức đúng đắn về ngoại cảnh vừa biết mình đang ở đâu, cần phát triển điều gì, cần cải thiện điểm nào… để hoàn thiện bản thân mỗi ngày. Tìm hiểu về “cửa sổ Johari” là một trong những cách có thể giúp bạn phát triển năng lực tự ý thức thông qua giao tiếp.

Lý thuyết của Joseph Luft và Harry Ingham(1995) phản ánh mối quan hệ giữa nhận thức của cá nhân và nhận thức của xã hội về chính cá nhân đó. Theo lý thuyết này, mỗi người có thể nhìn mình thông qua 4 ô của cửa sổ:

Góc nhìn đầu tiên là góc mở: phần mà bản thân ta và người xung quanh ta đều biết. Ô mở là khu vực thông tin mà cá nhân và những người xung quanh đều biết và thống nhất quan điểm với nhau về cả thái độ, hành vi, cảm xúc, kỹ năng… Chẳng hạn như đồng nghiệp sẽ biết về năng lực chuyên môn, trình độ, bằng cấp, kinh nghiệm làm việc của nhau. Khi ô mở được kéo ra càng rộng thì khả năng giao tiếp càng hiệu quả. Và từ đó, mỗi người sẽ có cơ hội xây dựng những mối quan hệ sâu sắc, gắn bó hơn.

Góc nhìn thứ hai là góc mù: là phần mà bản thân ta không biết dù những người xung quanh lại rõ. Giống như người tài xế ngồi trước vô lăng, họ sẽ có những điểm mù mà dùng kính chiếu hậu vẫn không thể thấy được. Ngược lại, người đi đường thì lại có thể thấy các điểm này. Góc mù là vùng thông tin bạn chưa biết nhưng những người khác đã biết và đây chính là rào cản khiến bạn khó giao tiếp với người khác. Nó khiến chúng ta trở nên cố chấp vì hiển nhiên chúng ta đang “không thấy”. Giải pháp để thu hẹp góc mù là hãy luôn nhận thức được rằng luôn tồn tại góc mù trong cách nhìn nhận bản thân mình và có sự chủ động tìm hiểu, trải nghiệm, chia sẻ nhiều hơn để thu hẹp góc này.

Góc nhìn thứ ba được gọi là góc ẩn: Ngược lại với góc mù – đây là phần mà bản thân ta biết, nhưng những người xung quanh không biết. Nói cách khác, đây là vùng bí mật về hình ảnh cá nhân của mỗi người. Tùy thuộc vào tình huống giao tiếp, thường là trong những trường hợp bước đầu xây dựng mối quan hệ, bạn có thể chia sẻ một số thông tin ở góc ẩn, chuyển chúng sang góc mở để xây dựng lòng tin với người đối diện.

Góc thứ tư là góc chưa biết: là phần mà chính bản thân ta và những người xung quanh ta đều chưa biết. Đây là phần mà ta sẽ cùng người khác khám phá, tìm hiểu thông qua giao tiếp và thúc đẩy mối quan hệ trở nên cởi mở và sâu sắc hơn.

Hình ảnh bản thân qua những lăng kính khác nhau luôn có những khác biệt nhất định.

Bạn có thể ứng dụng cửa sổ Johari để phát triển giao tiếp cũng như năng lực tự nhận thức như sau:

  • Bắt đầu từ góc mở: Bạn hãy xuất phát từ những gì mình đã biết và người khác cũng biết để bắt đầu câu chuyện.
  • Chuyển dần sang góc ẩn: Thông tin cũng là một loại tài sản và bạn có thể chọn và chia sẻ một số thông tin mà chỉ bạn mới biết còn người khác chưa biết để xây dựng lòng tin.
  • Thu hẹp góc mù: Luôn có những điều mà bạn chưa biết mà người khác lại hiểu rõ, bạn cần thoát khỏi mặc cảm tự ti để có thể chủ động chia sẻ về những điều chưa biết, chủ động hỏi để thu hẹp góc mù.
  • Cùng khám phá góc chưa biết: Làm tốt công việc cần làm ở ba góc vừa nêu là cơ sở để bạn và người đang giao tiếp với bạn cùng nhau khám phá góc này để “chuyển” những thông tin chưa biết về góc mở.

Cần chấp nhận một thực tế rằng, mỗi chúng ta không bao giờ có thể trực tiếp nhìn thấy khuôn mặt của chính mình cả về nghĩa đen lẫn nghĩa bóng. Giống như việc dùng chiếc gương hay mặt nước tĩnh lặng để soi mình, việc tìm hiểu và ứng dụng cửa sổ Johari trong giao tiếp chính là phương tiện hữu hiệu để mỗi chúng ta tìm hiểu về bản thân thông qua nhận thức, đánh giá của ta về ta, của người khác về ta và dựa vào đó để tìm cách điều chỉnh, hoàn thiện bản thân mỗi ngày.

 

Leave a Comment

Your email address will not be published. Required fields are marked *